11 قدم لغزش و مصرف مجدد مواد مخدر از نظر کمپ ترک اعتیاد فرمانیه (بخش اول)

11 قدم لغزش و مصرف مجدد مواد مخدر از نظر کمپ ترک اعتیاد فرمانیه (بخش اول)

پژوهش ها و تجربیات کمپ ترک اعتیاد فرمانیه نشان می دهند که بازگشت به اعتیاد و لغزش روندی است که به صورت تدریجی اتفاق می افتد. در این مقاله و مقاله بعدی مرکز سم زدایی فرمانیه به 11 قدم لغزش خواهیم پرداخت.

این قسمت حاوی اطلاعاتی در خصوص مراحل لغزش است و توضیح می دهد که چه تغییراتی در احساسات، افکار و رفتارهای یک معتاد در حال بهبودی به وجود می آید که سرانجام او را به سمت مصرف دوباره مواد مخدر سوق می دهد.

 

11 قدم لغزش از نظر کمپ ترک اعتیاد خصوصی فرمانیه عبارت اند از:

 

در این بخش از این مقاله دو قسمتی 5 قدم اول را مورد مطالعه قرار می دهیم.

 

 مطلب مرتبط: چرخه اعتیاد، چیزی که مانع می شود فرد معتاد نتواند به تنهایی اعتیاد خود را ترک کند

 

دو پژوهشگر به نام های ترنس تی. گورسکی و مرلین میلر مجموعه ای از علائم و نشانه های هشدار دهنده ای که معمولا منجر به مصرف دوباره مواد و لغزش می شوند را شناسایی و اعلام کرده اند. در سال های اخیر نیز پژوهش های تازه ای درباره لغزش انجام شده است که نتیجه این تحقیقات نشان می دهد آنچه گورسکی و میلر درباره نشانه هایی که باعث می شوند تا بسیاری از معتادان در حال بهبودی لغزش کنند درست و قابل اعتماد هستند.

اگر می خواهید بهبودی خود را حفظ کرده و از بازگشت مجدد به اعتیاد جلوگیری کنید باید به علائم هشدار دهنده لغزش توجه نشان دهید و با اتخاذ اقدامات لازم در زمان مناسب، از لغزش جسمی که آخرین مرحله اسیر شدن در دام اعتیاد است، جلوگیری کنید. در این قسمت خلاصه ای از نتایج تحقیقاتی که درباره مراحل مختلف لغزش انجام شده ارائه شده است تا با آگاهی از این اطلاعات بتوانید از بروز لغزش های احتمالی در دوران بهبودی خود جلوگیری کنید.

لغزش فقط مصرف دوباره مواد نیست. لغزش فرایندی است که طی آن به شدت احساس درماندگی و آشفتگی می کنیم تا به جایی می رسیم که فکر می کنیم مصرف دوباره مواد تنها راه حل برای فرار و یا کنار آمدن با مشکلات زندگی است. فرآیند لغزش شبیه به بازی دومینو است. در دومینو با افتادن اولین قطعه، قطعات بعدی نیز یکی بعد از دیگر به زمین می افتند.

لغزش نیز دارای سلسله مراتبی است که یکی پس از دیگری اتفاق می افتد. اگر در مرحله اول از ابزار بهبودی استفاده نکنیم، باعث می شود که مرحله دوم اتفاق بیافتد. در روند بهبودی باید مواظب اولین مرحله از لغزش باشیم، چون در صورتی که در این مرحله از ابزارهای بهبودی استفاده نکنیم، ناخودآگاه سایر مراحل نیز یکی پس از دیگری اتفاق می افتد.

مرحله اول لغزش زمانی اتفاق می افتد که ما در دوران بهبودی نتوانیم با احساساتمان و مشکلاتی که در زندگی داریم کنار بیاییم و اگر حواس خود را جمع نکنیم و از ابزارهای برنامه های 12 قدمی استفاده نکنیم، به تدریج و به مرور زمان، وارد مرحله دوم لغزش خواهیم شد.

ناتوانی در کنار آمدن با مشکلات زندگی در دوران بهبودی، نهایتا ما را به جایی می رساند که برای کنار آمدن با آن ها دوباره از سیستم و روش قبلی خود که مصرف مواد مخدر استفاده کنیم. این سلسله مراتب که نهایتا باعث مصرف کردن مجدد مواد مخدر می شود را فرایند لغزش می نامند. هریک از مشکلاتی که در فرآیند لغزش با آن ها روبرو می شویم، دارای علائمی هستند که به ما هشدار می دهند که بهبودی مان در خطر است و ما در شرف لغزش قرار گرفته ایم.

نکته مهم این است که در زندگی در حال بهبودی، این روبرو شدن با آخرین مشکل نیست که باعث لغزش ما می شود، بلکه نادیده گرفتن نشانه های هشدار دهنده و عدم مقابله با مشکلات در زندگی است که موجب مصرف دوباره مواد مخدر و لغزش می شود.

 

 مطلب مرتبط: کمپ ترک اعتیاد فرمانیه: علت و چگونگی لغزش + نشانه های هشدار دهنده

 

یازده مرحله ای که بیشتر ما معتادان در حال بهبودی قبل از لغزش جسمی از آن ها عبور می کنیم:

 

قدم اول: درماندگی احساسی

در مرحله اول لغزش با آن که در حال بهبودی هستیم و برنامه 12 قدم را کار می کنیم ممکن است با مشکلی روبرو شویم که نخواهیم یا نتوانیم از لحاظ احساسی با آن کنار بیاییم. در این مرحله نمی دانیم که برای کنار آمدن با این مشکل و حفظ بهبودی خود از چه ابزار و راهکاری باید استفاده کنیم و در نتیجه افکارمان ما را قانع می کنند که برنامه 12 قدم به در ما نمی خورد.

در این مرحله است که به طرز فکری بر می گردیم که در جلسات انجمن های 12 قدمی به آن " افکار زمان مصرف" گفته می شود یعنی افکارمان به حالت سابق بر می گردد. در این مرحله نمی توانیم احساسات خود را درک کنیم و راه درستی برای ارزیابی احساسات و افکارمان در اختیار نداریم و با آنکه می دانیم که یک جای کارمان اشکال دارد، نمی توانیم با مشکلی که با آن روبرو هستیم، کنار بیاییم.

 

قدم دوم: انکار

در این مرحله به جای این که قبول کنیم که از لحاظ احساسی تحت فشار قرار داریم یا قادر نیستیم با احساسات خود کنار بیاییم و به جای این که در انجمن از دیگران کمک بخواهیم، برای متقاعد کردن و فریب دادن خودمان مشکلات را انکار و کتمان می کنیم و چنین وانمود می کنیم که همه چیز در فرایند بهبودی خوب است و ما هیچ مشکلی نداریم.

انکار کردن مشکلات از جمله راهکارها و ترفندهایی است که همه ما معتادان به خوبی با آن آشنا هستیم چون در دوران اعتیاد هر موقع که حالت ناخوشایندی به سراغ ما می آمد از روش انکار کردن و نادیده گرفتن مشکلات استفاده می کردیم. البته در این مرحله ما معتاد بودن خود را انکار نمی کنیم، بلکه تنها منکر آن می شویم که در حال بهبودی با مشکلات و فشارهای عصبی و احساسی روبرو هستیم و قادر به مقابله با این شرایط نیستیم.

روش غریزی ما این است که خود را متقاعد کنیم که مشکلی نداریم؛ چون هنوز هم پاک هستیم و به سراغ مواد نرفته ایم. در این مرحله به احساسات و حالات روحی خودمان توجه نشان نمی دهیم و از ابزارهای بهبودی و حمایت انجمن های گمنام از جمله مشارکت صادقانه وضعیت روحی و روانی خود با راهنمایمان یا در جلسات استفاده نمی کنیم.

در مرحله انکار ممکن است نتوانیم با مشکلات جدی و مهمی که به ناگهان در زندگی ما پیش می آیند کنار بیاییم و به علت ناتوانی در کنار آمدن با مشکلات احساسی و عاطفی، کنترل اوضاع از دستمان خارج شود. برای مثال، ممکن است در حال بهبودی به مشکلات خانوادگی یا زندگی زناشویی از جمله طلاق دچار شویم؛ ولی چون از ابزارهای درست استفاده نمی کنیم، به جای این که مشکل را حل کنیم، وجود آن را نادیده گرفته و انکار می کنیم.

در برخورد با چنین مشکلاتی ما باید برنامه بهبودی روزمره خود را با جدیت بیشتری دنبال کنیم و نگذاریم این مشکلات زندگی ما را آشفته کرده و تمرکز ما بر روی برنامه بهبودی مان را بر هم بزند. اگر با مشکلات به درستی مقابله نکنیم، به تدریج از حمایت های انجمن فاصله می گیریم و هر روز بیشتر از روز قبل وضعیت بهبودی خود ناراضی می شویم.

 

در کمپ ترک اعتیاد خصوصی فرمانیه تهران ما به مراجعین کمک می کنیم تا انکار خود را شناسایی کنند تا اسیر دام آن نشوند

 

به یاد داشتن این موضوع که در روزهای اول بهبودی بسیاری از ما معتادین از عوارض خماری در عذاب هستیم و ناراحتی های عاطفی و احساسی باعث بیشتر شدن احتمال لغزش ما می شوند، بسیار حائز اهمیت است. در این مرحله احساسات و حالاتی همچون اضطراب، بی خوابی و از دست دادن حافظه به سراغ ما می آیند. احساسات ما آن چنان پریشان می شود که به هیچ وجه نمی توانیم آن ها را کنترل کنیم.

در این مرحله باید بپذیریم که نوسان شدید روانی یکی از اجزاء اصلی فرایند بهبودی ما محسوب می شود. باید بدانیم که فراز و نشیب های احساسی حالتی گذرا دارند و به تدریج از میان می روند. در مرحله انکار باید حواسمان باشد که صبر و شکیبایی خود را از دست ندهیم و از پریشانی افکار و اندیشه های خود به عنوان بهانه های برای بازگشت دوباره به مصرف مواد استفاده نکنیم.

برای همین پیشنهاد ما این است که در روز های ابتدایی ترک مواد مخدر یا محرک به کمپ های ترک اعتیاد و مراکز سم زدایی مراجعه نمایید زیرا در آن جا متخصصین و مشاورینی هستند تا به شما در این روزهای سخت کمک کنند.

 

قدم سوم: رفتارهای افراطی

مرحله سوم در سراشیبی سقوط به سمت لغزش و عود کردن بیماری اعتیاد، نشان دادن رفتارهای افراطی و غیر عادی در برابر فشارهای عصبی و مشکلات است. در این مرحله برای کنار آمدن با زندگی افکار ما به حالت ناسالم و معتاد گونه قبلی خود که به آن عادت کرده است بر می گردد و ما برای فرار از مشکلات و احساس آرامش به کارهایی که ارتباطی با برنامه بهبودی ما ندارند مشغول می کنیم.

از یک طرف می دانیم که نمی خواهیم دوباره به سمت مصرف مواد کشیده شویم، اما از طرف دیگر از راهکارهای 12 قدم نیز برای حفظ بهبودی خود و برخورد با مشکلات زندگی استفاده نمی کنیم.

در این حالت است که ما به رفتارهای واکنش های افراطی مثل پر کاری، پر خوری، یا ورزش شدید روی می آوریم. ممکن است برای سرپوش گذاشتن بر روی احساسات خود به روابط احساسی معتاد شده یا به روابط جنسی متوسل شویم. در گردهمایی های خانوادگی و دوستانه ممکن است برای کنترل یا کاهش فشارهای عصبی خود به طور ناخود آگاه تلاش کنیم تا خودنمایی کرده و یا بیش از اندازه قدرت خودمان را به رخ دیگران بکشیم.

این گونه رفتارها گرچه موقتا باعث می شود تا فشارهای عصبی ما کاهش پیدا کند اما مشکلات روحی و روانی ما را حل نمی کند. شاید ما در ظاهر احساس می کنیم که به خوبی روند بهبودی خود را ادامه می دهیم اما در درون خود خشمگین و ناامید هستیم.

اگر رفتاری که ما از خود نشان می دهیم با آنچه در درون خود احساس می کنیم متفاوت باشد، باید بدانیم که یکی از نشانه های لغزش عاطفی و احساسی بروز کرده است. در این مرحله صداقت یکی از مهم ترین معیارهایی است که به ما کمک می کند تا بهبودی خود را حفظ کنیم.

زمانی که حتی با خودمان نیز صادق و رو راست نباشیم و برای مخفی کردن فشارهای عصبی خود به رفتارهای افراطی متوسل شویم، به تدریج برنامه بهبودی خود و استفاده از حمایت های انجمن های گمنام را کنار خواهیم گذاشت و در مسیری که به طور طبیعی در انتظار ماست یعنی استفاده دوباره از مواد مخدر پیش خواهیم رفت.

در این مرحله از فرآیند حرکت به سوی لغزش کامل ( مصرف مواد مخدر) ممکن است تصمیمات غیر منطقی بگیریم و یا قضاوت درستی درباره مسائل نداشته باشیم. ممکن است حالت تهاجمی یا تدافعی به خود بگیریم و اگر کسی خواست تا به ما کمک کند پرخاش کرده و یا با او مشاجره کنیم. ممکن است برنامه های روزمره بهبودی را کنار گذاشته و همان عادت ها و کارهای قبلی خود همچون گوشه گیری، بیدار ماندن تا دیر وقت، یا نادیده گرفتن مسائل بهداشتی و نظافت خودمان را از سر بگیریم.

ممکن است که برای اینکه احساس خوبی داشته باشیم برای انجام بعضی از کارها برنامه ریزی کنیم، اما افکار منحرف و آشفته ما که با قدرت تمام بازگشته است هزاران بهانه می آورد تا ما از انجام آن کارها منصرف شویم. ممکن است از دست دیگران عصبی شویم و آن ها را مسئول نابسامانی های زندگی مان بدانیم. ممکن است مسائل کوچک و پیش پا افتاده را در ذهنمان بزرگ جلوه دهیم و تمام وقت و انرژی خود را به فکر کردن به این گونه مسائل صرف کنیم.

در این مرحله است که رفتار افراطی و غیر عادی ما هر روز مشکلات تازه ای ایجاد می کند و ما به تدریج احساس می کنیم که از عهده مقابله با این مشکلات بر  نخواهیم آمد و همین موضوع باعث می شود که خشمگین و درمانده شویم. در حالی که انواع آشفتگی ها زندگی ما را فرا گرفته است به آرامی قدرت تشخیص خود را از دست می دهیم و نمی دانیم که چه موضوعی در زندگی ما در اولویت قرار دارد. در این مرحله است که ما از انجام کارهایی که برای حفظ بهبودی مان لازم و حیاتی است خودداری می کنیم.

 

قدم چهارم: شرایط محیطی

در این مرحله به یک باره و ناگهان اتفاق می افتد که باعث می شود تا ما به استفاده دوباره از مواد مخدر یا روانگردان تحریک شویم. برای ما معتادان معمولا افراد، مکان ها و شرایط بخصوصی هستند که مصرف مواد مخدر را به یادمان می آورند و ما را وسوسه و تحریک می کنند تا دوباره به سراغ مواد مخدر برویم. زمانی که در بهبودی قرص و محکم هستیم و از راهکارها و ابزارهای برنامه 12 قدم استفاده می کنیم، می توانیم عواملی که ما را به یاد مواد مخدر می اندازند را کنترل کنیم.

ما به جلسات انجمن های 12 قدمی می رویم و با راهنمای خود صحبت می کنیم یا اینکه به درگاه یک قدرت برتر دعا می کنیم تا ما را از وسوسه مجدد مواد نجات دهد؛ اما در مرحله ای که با لغزش فکری، احساسی و عاطفی دست به گریبان هستیم یک عامل تحریک کننده کافی است که آتش مصرف دوباره مواد مخدر را در درون ما شعله ور کند.

برای مثال، ممکن است در یک فیلم یا برنامه تلویزیونی ببینیم که شخصی مشغول مصرف دوباره مواد مخدر است، یا به مکانی برویم که در آنجا مواد مصرف می کردیم و احساس کنیم که نمی توانیم خودمان را کنترل کنیم.

 

قدم پنجم: غوغای درونی

زمانی که فشارهای عصبی ما شدیدتر می شوند، احساسات بر فکر و منطق ما غلبه پیدا کرده و ما به استفاده دوباره از مواد تحریک می شویم. این حالت ما را به فاز بعدی لغزش یعنی لغزش فکری می کشاند. در این زمان الگوهای فکری ما شکل عادی و طبیعی خود را از دست می دهند وحالت آشفته و معتاد گونه پیدا می کنند. در این حالت است که وسوسه مصرف مجدد مواد مخدر به سراغ ما می آید و انکار کردن و خیال بافی درباره به اصطلاح " روزهای خوب مصرف مواد مخدر" همه هوش حواس ما را به خود جلب می کند.

در مرحله غوغای درونی، ما نیاز داریم به خودمان یادآور شویم که برای چه تصمیم به ترک اعتیاد گرفته ایم و به این منظور بهتر است که مجددا قدم اول از قدم های 12 گانه را انجام دهیم. باید بدانیم که ما انسان هایی هستیم که از یک نوع بیماری به نام اعتیاد رنج می بریم و همین بیماری است که روح و جسم ما را از حالت طبیعی خارج کرده است. ما نیازی به مصرف مجدد مواد مخدر نداریم و اگر می خواهیم بهبودی مان را حفظ کنیم باید همه حواس خود را بر روی کارکرد دوازده قدم متمرکز کنیم.

 

 مطلب مرتبط: کمپ ترک اعتیاد فرمانیه بررسی می کند: اعتیاد و سلامت انسان

 

این پنج قدم ابتدایی لغزش کردن بود. در مقاله بعدی کمپ ترک اعتیاد فرمانیه (کمپ خصوصی و مدرن در شمال تهران) به شش قدم بعدی لغزش خواهیم پرداخت. با ما همراه باشید.