مرکز ترک اعتیاد فرمانیه: وابستگی جسمی و فکری به مواد مخدر

مرکز ترک اعتیاد فرمانیه: وابستگی جسمی و فکری به مواد مخدر

وابستگی جسمی و روانی به اعتیاد

 

وقتی مواد مخدر برای اولین بار مصرف می‌شود، تمام علائم نشئه (سرخوشی) را به وجود می‌آورد. ولی فرد برای این که دوباره در مصرف بعدی به این حالت سرخوشی برسد مجبور است که مصرف خود را بالا ببرد و این تا جایی ادامه می یابد که شاید مجبور باشد برای رسیدن به حالت سرخوشی، ماده مخدر مورد مصرف را عوض کند مثلاً از تریاک به هروئین از هروئین به تزریق نورجیزک برود. در علم پزشکی به آن تحمل می‌گویند که از بحث ما خارج است. تنها لازم است بدانید که همزمان با مصرف مواد مخدر فرد از لحاظ جسمی وابسته می‌شود یعنی برای رسیدن به حالت نشئگی و سرخوشی باید مصرف خود را روز به روز بالاتر ببرد و این در حالی است که اگر حال تصمیم بگیرد که مواد مخدر را کنار بگذارد دچار خماری می‌شود یعنی برای رسیدن به حالت که در علم پزشکی به آن علائم ترک اعتیاد می‌گویند.

 

وابستگی جسمی و روانی به مواد مخدر

خماری یعنی این احساس که یک بچه گربه کوچک در داخل معده چنگ می‌زند، خماری یعنی این احساس که ترقه‌هایی کوچک را در مفاصل دست و پا منفجر می‌کنند، خماری یعنی عطسه کردن، خمیازه کشیدن، آبریزش بینی و جاری شدن اشک از گوشه‌های چشم، اسهال، یبوست و... گاهی اوقات افراد از ترس این که مبادا به خاطر خماری همسر یا والدین متوجه شوند که وی مصرف‌کننده است، مصرف خود را  تا چندین سال ادامه می‌دهند.

 اما آیا مصرف مواد مخدر فقط باعث وابستگی جسمی می‌شود؟ خیر. از لحاظ روانی نیز فرد دچار وابستگی می‌شود و این آن چیزی است که سعی داریم آن را برای شما تشریح کنیم. چرا که درمان وابستگی روانی اعتیاد یعنی درمان بخش اعظم اعتیاد و در این درمان، خانواده‌ها بیش‌تر از هر فردی می‌تواند آن را شناسایی و به بیمار کمک کنند.

 

وابستگی روانی به اعتیاد

 

 افرادی که مواد مخدر را چندین سال مصرف می‌کنند، به مرور زمان علاوه بر جسم، از لحاظ روانی نیز وابسته می‌شوند. اغلب زمانی که مواد مخدر را کنار می‌گذارند، دچار اضطراب، افسردگی، بی قراری، عدم کنترل خشم، بیخوابی و... می‌شوند، افراد از لحاظ روانی وابسته شده‌اند، به عبارتی یاد می‌گیرند که در یک مکان خاص، در یک زمان خاص یک میزان خاص از یک ماده خاص را مصرف کنند. افراد چندین سال است که یاد گرفتند و عادت کرده‌اند که برای کاهش افسردگی یا کاهش اضطراب یا از بین بردن افکار مرتبط با یک موضوعی از ماده‌‌ای استفاده کنند.

یا حتی به فرض این که فرد هیچ افسردگی و اضطرابی نداشته و ندارد، افراد چندین سال است یاد گرفته‌اند برای لذت بردن بیش‌تر از یک ماده خاص استفاده کنند.

 

وابستگی روانی به اعتیاد

وقتی از افرادی که اعتیاد دارند، می‌پرسید، به نظر شما چند درصد از اعتیاد شما جسمی و چند درصد آن روانی است؟ جای تعجب است که همگی بالای ۹۰ درصد آن را فکری و روانی می‌دانند و وقتی از آن‌ها می‌خواهید که قضیه را بیش‌تر برای شما توضیح دهند، می‌گویند:

 خوب داروها به ما کمک می‌کند که در عرض سه هفته تا یک سال از لحاظ جسمی پاک شویم ولی از لحاظ فکری تا آخرین روز حیات باید تلاش کنیم که پاک بمانیم. یا به شما می‌گویند: من از درد جسمی نمی‌ترسم، وسوسه‌ها من را از پا در می آورند.

بنابراین لازم است تا به عنوان متخصصان روان‌شناسی بالینی  بیماری و وسوسه‌ها و روش‌هایی که خانواده‌ها می‌توانند در کمک به بیمار به کار ببرند را توضیح دهیم.

 آیا تا به حال فردی را در خانواده یا دوستان دیده‌اید که چندین بار در روز دست‌های خود را می‌شوید و اعتقاد دارد که هنوز دستانش کثیف است و پاک نشده است و باز عمل شستشو را تکرار می‌کند. به طوری که پوست دستان وی از بین رفته و زندگی‌اش را مختل کرده و خانواده نیز از این رفتار او احساس نارضایتی می‌کنند؟ آیا در خانواده یا دوستان فردی را دیده‌اید که مرتب آبگرمکن را، یا درب خانه را یا اجاق گاز را چک می‌کند، چون نگران  است که مبادا آبگرمکن منفجر شود یا اجاق را روشن گذاشته یا در خانه را نبسته باشد و آن‌قدرعمل چک کردن را تکرار می‌کند که از کار و زندگی خود عقب می‌ماند و دوستان و نزدیکان نیز احساس نارضایتی می‌کنند؟

 اینها نمونه‌هایی از افرادی هستند که دچار وسواس هستند، به عبارتی آن‌ها ابتدا دچار وسواس‌های فکری می‌شوند مانند این‌که نکند دستم پاک نشده و بعد عمل شستشو را انجام می‌دهند یا نکند در خانه را باز گذاشتم و بعد عمل چک کردن درب خانه را انجام می‌دهند. وسوسه‌های فکری، غیر منطقی هستند و اغلب مواقع افراد از غیرمنطقی بودن آن‌ها آگاهند اما چون وسوسه‌های فکری را به روشی از بین برده‌اند این الگو پایدار مانده است.  

به عبارتی فرد فکر می‌کند که دستش آلوده است و باید آن را بشوید. چون بارها و بارها این فکر را با شستن دست از بین برده و به آرامش رسیده، بنابراین هر زمان که این فکر یا  وسوسه او را نگران یا مضطرب کند، او دستانش را می‌شوید و به آرامش می‌رسد. حال بیایید مثال‌های دیگری بزنیم که افراد وسواس ندارند ولی در خطر ابتلا به بیماری قرار دارند: فردی می‌گوید باید در طول روز ۸ لیوان چای مصرف کنم، بدون 8 لیوان چای نمی‌توانم به کارهایم برسم. فرد دیگری می‌گوید: وقتی می‌خواهم سیگار بکشم، ابتدا کمی اضطراب دارم بعد یک مرتبه فکر می کنم، خوب حالا یک نخ سیگار بکشم و بعد حتماً باید این فکر را عملی کنم، یعنی سیگار بکشم و گرنه نمی‌توانم آرام باشم.

 خوب امیدوارم متوجه شده باشید که اعتیاد به مواد مخدر نیز شبیه همین مثال‌هاست، البته منظور این نیست که فردی که سیگار می‌کشد یا چای می‌خورد یا اعتیاد دارد دچار وسواس است اما شباهت خیلی زیادی بین وسوسه‌ها در بیماری دارای وسواس و بیمار دارای اعتیاد وجود دارد. فرد معتادی را در نظر بگیرید که ترک کرده است. بعد از یک سال پاکی و رهایی از وابستگی جسمی باز مصرف کرده است، وقتی از او می‌پرسند که چرا مصرف کرده، در بیشتر موارد می‌گوید: فلان حادثه یا استرس برای من رخ داد و این باعث شد که نتوانم جلوی وسوسه‌هایم را بگیرم و نهایتاً مصرف کردم. به همین دلیل در این قسمت سعی بر آن است که وسوسه‌ها را برای خانواده‌ها تشریح کرده و آن‌ها را نسبت به این مسئله آگاه ساخته که وسوسه‌ها بخش اعظم بیماری آن‌ها است.

 

تعریف وسوسه

 

وسوسه چیست؟

 

وسوسه: میل با فشار زیاد است که به تفکرات شخص مصرف‌کننده، نفوذ می‌کند، بر روی خلق مصرف کننده اثر می‌گذارد و باعث ایجاد فشار در جهت تغییر رفتار شخص می‌شود. وسوسه به عنوان تمایل بسیار پر قدرت و سریع یا تمایل غیرقابل مقاومت جهت مصرف مواد شناخته می‌شود.

 شدت وسوسه در مصرف مواد مخدر بسیار زیاد است.

وسوسه بر اساس تعریف هو میل به تجربه اثر یا اثرات قبلی تجربه مصرف مواد مخدر  است.

وسوسه آن قدر شدید و نفوذ کننده است که تمرکز را مختل می‌کند، با عملکرد شخص تداخل می‌یابد و باعث می‌شود فرد سریعاً و شدیداً احساس ناراحتی کند. (فرنام، 1378)

 بنابراین اگر به دنبال کمک به فرد در حال بهبودی هستید و بیمار شما در حال حاضر از لحاظ جسمی پاکسازی شده است بدانید که باید از لحاظ روانی  و فکری نیز پاکسازی شود. البته این کار از طریق روان‌درمانی‌های فردی و گروه درمانی‌ها در مراکز ترک اعتیاد با افراد صورت می‌گیرد و در اینجا به آن نمی‌پردازیم.

 

داستان اولین وسوسه انسان

 

اگر دقیق‌تر بخواهیم وابستگی روانی و وسوسه‌ها را خارج از دید روان‌شناسی و روان‌پزشکی بررسی کنیم بد نیست که در مورد اولین وسوسه انسان صحبت کنیم.

در بیشتر ادیان الهی این داستان ذکر شده است که خداوند بعد از خلقت انسان از تمام فرشتگان خواست که به انسان سجده کنند همه سجده کردند، جز شیطان. چرا که شیطان اعتقاد داشت من از جنس آتش هستم و انسان از جنس خاک است و اعتقاد داشت که آتش از خاک برتر است و از سجده امتناع کرد ، پس از درگاه خداوند رانده شد و او نیز قسم خورد که ثابت کند که از انسان برتر است.

 
 مطلب مرتبط: ارتباط افسردگی و بیماری اعتیاد!
 

 بعد از آن خداوند آدم و حوا را در بهشت منزل داد و به آن‌ها گفت که از هر چه می‌خواهید بخورید و هر کاری می‌خواهید انجام دهید، جز این که به آن درخت ممنوعه نزدیک نشوید، ولی گویی وسوسه‌های فکری در حضرت آدم نیز وجود داشته‌اند، طوری که آن‌ها وسوسه شدند و به آن درخت ممنوعه نزدیک شدند و از آن خوردند، بعد از آن خداوند به آن‌ها گفت که شما دیگر انسان کاملی که خلق کردم نیستید، چرا که وسوسه‌ها به شما راه یافتند و بیماری شما این وسوسه‌هاست. از بهشت فرود آید و به زمین بروید، هرکس از شما که در زمین توانست وسوسه‌هایش را مهار کند به بهشت باز خواهد گشت وگرنه که اسیر وسوسه‌های خود خواهید بود.

باز وقتی مسئله را موشکافانه‌تر بررسی می‌کنیم می‌بینیم که گویی همه انسان‌ها به نحوی وابستگی‌های روانی زیادی دارند ، عده‌ای به پول وابسته‌اند و عده‌ای به پست خود و مال و مقام خود و عده‌ای نیز به رفتارهای ناپسند دیگری مثل تهمت، دروغ ، غیبت ، حتی عده‌ای به نوشتن کتاب و مقاله دادن و خانواده و زن و فرزند و این در حالی است که خداوند زمانی که مقام امامت را به حضرت ابراهیم  وعده داد از او خواست که تمام پابست‌ها و وابستگی‌هایش را کنار بگذارد و حتی فرزندش اسماعیل را نیز سر ببرد و شاید این است رمز انسان کامل و آدم شدن آدمی که در بهشت سکنی دارد و به هیچ چیز و هیچ جا و هیچ کس وابسته نیست ، جز خدا.

 ما در کمپ ترک اعتیاد فرمانیه معتقدیم ظالمانه است که فکر کنیم فقط افرادی که به مواد مخدر اعتیاد دارند، وابسته‌اند و وابستگی روانی دارند و دیگر انسان‌ها، انسان کاملند. البته این نیز واضح است که پست‌ترین نوع وابستگی شاید همین مواد مخدر باشد چرا که هم فرد را و هم خانواده را و هم جامعه را نهایتاً متلاشی می‌کند.

 

کمپ ترک اعتیاد فرمانیه

تلفن: 02122290484 - 02122295499

همراه: 09106886964