تشویق یا تنبیه کدامیک را برای بیمار درحال بهبودی به کار ببریم؟

تشویق یا تنبیه کدامیک را برای بیمار درحال بهبودی به کار ببریم؟

چه زمانی بیمار در حال بهبودی را تشویق کنیم؟

 

بیمار در حال بهبودی که در دوره کمپ ترک اعتیاد از لحاظ جسمی سم‌زدایی شده، کم‌کم تغییرات زیادی را در جسم و روح خود احساس می‌کند. شما می‌توانید این تغییرات را از رفتارها و حرف‌های او پی ببرید، او مرتب جلوی آینه می‌رود و خوشحال است که از لحاظ جسمی رو به بهبودی است و حتی به شما می‌گوید مرتب به وزنم اضافه می‌شود، پوستم در حال سفید شدن است یا سیاهی لبم کم‌تر شده، او حتی می‌گوید، این روزها حال و هوای دیگری دارم، به چیزهایی فکر می‌کنم که قبلاً برایم اهمیت نداشت و راجع به مسائلی تصمیم‌گیری می‌کنم که قبلاً به آن‌ها اهمیت نمی‌دادم چون در تمرکز و تصمیم‌گیری مشکل داشتم. این دقیقاً آن لحظه‌ای است که شما باید او را تشویق کنید. این تشویق‌ها می‌توانند کلامی یا غیرکلامی باشند.

 

تقویت یا مشوق چیست؟

 

تقویت یا مشوق چیست؟

 

هر عامل کلامی یا غیرکلامی، مادی یا اجتماعی که بلافاصله بعد از رفتار ارائه شود و موجب افزایش آن رفتار شود، تقویت یا مشوق نامیده می‌شود. تقویت‌ها یا مشوق نگاهدارنده‌های رفتار و افزاینده انگیزه بیمار هستند.

رفتار افراد به دنبال تقویت‌هایی در محیط آن‌ها افزایش می‌یابند. اگر رفتارهای خوب را تقویت نکنید، ممکن است رفتارهای مطلوب کاهش یافته و رفتارهای نامطلوب افزایش یابند. توجه کردن، تائید کردن و تحسین کردن، لبخند زدن، زنده باد گفتن و آفرین و حتی پول و هدیه و غیره نمونه‌هایی از تقویت‌ها یا مشوق‌ها هستند.

همه انسان‌ها به دنبال تقویت‌ها و مخصوصاً توجه و تائید اعضای خانواده خود هستند. اگر رفتارهای مطلوب فرد مقابل مورد توجه و تقویت شما قرار نگیرد او دست به رفتاری خواهد زد که شما به او توجه کنید. برای مثال اگر دانش‌آموزی تا زمانی که درس خود را می‌خواند و پسر مؤدبی است، هیچ کدام از اعضای خانواده به او توجه نکنند و او تشویق و تأییدی از سوی خانواده نگیرد و بر حسب اتفاق وی دچار بیماری اعتیاد شود و مواد مخدر مصرف کند، آن گاه تمام اعضای خانواده توجه خود را به او معطوف کنند که چرا چنین کاری را انجام می‌دهد، همین برای او توجه می‌شود و همین امر، رفتار او را تقویت می‌کند.

بنابراین پیشنهاد می‌کنیم که رفتارهای مطلوب وی را در دوره سم‌زدایی تقویت کنید، حتی با یک توجه و تائید ساده یا لبخند و آفرین گفتن یا جمله‌ای مانند این جمله: آفرین، من خیلی خوشحالم از این که می‌بینم این همه تغییر کرده‌ای.

این باعث افزایش انگیزه بیمار می‌شود. فرد باید یاد بگیرد که خانواده در کل او را دوست دارد اما زمانی که رفتارهای مطلوب انجام می‌دهد مورد تائید و توجه و تشویق خانواده است و زمانی که رفتارهای نامطلوب انجام می‌دهد هیچ توجه و تأییدی از سوی خانواده به دست نمی‌آورد.

 

چند قانون کوچک ولی مهم را به خاطر بسپارید:

رفتار مطلوب + تقویت = افزایش رفتار مطلوب

رفتار مطلوب + عدم تقویت = کاهش رفتار مطلوب

رفتار نامطلوب + تقویت = افزایش رفتار نامطلوب

رفتار نامطلوب + عدم تقویت = کاهش رفتار نامطلوب

 

رفتارهای مطلوب فرد را با چه چیزی تقویت کنیم و چه چیزی را به عنوان پاداش برای او در نظر بگیریم؟

 

به شما و خانواده شما و علاقه فرد مقابل بستگی دارد اما این نکته مهم است که بدانید چه زمانی او را تقویت کنید. شما نباید زمانی که فرد درد جسمی دارد و شروع به شکایت از عوارض جسمی و روانی خود می‌کند به او بگویید: آفرین من خیلی خوشحالم که تو در حال تغییر هستی، بلکه باید کاملاً از وضعیت جسمی و روانی او مطلع باشید، زمانی که احساس خوبی از پاک بودن دارد و از لحاظ فکری وضعیت مناسبی دارد یا رفتار مطلوبی انجام می‌دهد، بلافاصله بعد از انجام رفتار مطلوب او را تقویت کنید و به او پاداش بدهید و او را تحسین کنید. به کار بردن تقویت و پاداش بلافاصله بعد از رفتار مطلوب سبب افزایش رفتار مطلوب وی می‌شود و انگیزه او را نیز بالا می‌برد.

بسیاری از پدر و مادرها فراموش می‌کنند که لازم است فرزندان خود را ببوسند و حتی وقتی بزرگ شده‌اند آن‌ها را در آغوش بگیرند. فرزندان دوست دارند به طور مستدل پی ببرند که والدینشان متوجه آن‌ها هستند و راجع به آن‌ها و مسائل‌شان نگرانند و به آن‌ها توجه می‌کنند.

 

روش‌های تنبیهی برای کاهش رفتارهای نامطلوب

 

روش هلی تنبیهی برای کاهش رفتارهای نامطلوب

 

در مورد تنبیه، روش‌های زیادی برای تنبیه کردن افراد به خاطر کاهش رفتارهای نامطلوب وجود دارد که البته مردم نیز گاهی به آن‌ها متوسل می‌شوند، ما با برخی از آن‌ها مانند بی‌توجهی، و نادیده گرفتن فرد در برخی از شرایط خاص موافق هستیم ولی با روش‌های دیگری مثل ترک کردن محل زندگی، طلاق یا بستن و غل و زنجیر و تنبیه جسمی و غیره مخالف هستیم.

اگر گام‌های درمانی را به ترتیب و با قدرت بردارید، هیچ نیازی به روش‌های تنبیهی ندارید. بنابراین سعی کنید با صبر و حوصله روش‌های مفید و مثبت را انجام دهید و تمام تلاش خود را برای درمان بیمار خود انجام دهید، و از تنبیه و تهدید بیماران خودداری کنید.

 

تکنیک توقف فکر چیست؟

 

خانواده‌ها می‌توانند تکنیک توقف فکر را یاد گرفته و در صورتی که بیمارشان از حضور در جلسات NA یا گروه‌درمانی‌های دیگر سرباز می‌زند با او تمرین کنند.

در این روش بیمار چشم‌هایش را می‌بندد و وسوسه‌هایش را به مانند این که واقعاً در حال اتفاق افتادن است تصور می‌کند.  زمانی که تصور به خوبی صورت گرفت با انگشت اشاره به شما می‌فهماند و شما بلند داد می‌زنید "بس کن" ، "ایست" یا "STOP".

این روش باعث گسیختگی وسوسه‌هایش می‌شود. این فرایند حدود پنج بار اتفاق می‌افتد. مرحله بعدی این است که بیمار فریاد بلند "ایست"،"بس کن" را برای توقف افکارش بیان کند و بالاخره هدف بعدی این است که توقف فکر غیرکلامی اجرا شود. زمانی که توقف فکر کلامی ناموفق است از یک کش پلاستیکی که دور مچ بسته می‌شود برای ضربه زدن می‌توانند استفاده کنند.

 

جدایی فکر از عمل

 

اهداف کلی گروه‌درمانی‌هایی که در کمپ های ترک اعتیاد معتبر  برگزار می‌شود این است که بیمار متوجه شود که بین وسوسه‌ها و عمل به آن‌ها تفاوت وجود دارد. باید به آن‌ها یاد دهید که وسوسه‌ها می‌آیند و شاید بیمار روی آمدن آن‌ها کنترل ندارند اما همه بیماران روی اعمالشان کنترل دارند. بنابراین باید به بیمار آموخت که فکر و عمل از یکدیگر جدا هستند. بیمار مسئول افکارش نیست اما مسئول اعمالش است. بنابراین وسوسه‌ها می‌آیند ولی او قادر است آن‌ها را با بی‌توجهی کردن یا سرگرم کردن خود یا منحرف کردن توجهش کنترل کند و از عمل به آن‌ها بپرهیزد.

 
 مطلب مرتبط: افکار بعد از ترک مواد اعتیاد آور و مخدر چگونه باعث مصرف مجدد می شوند
 

روان‌درمانی‌های فردی و گروهی، زوج‌درمانی و خانواده‌درمانی برای اختلالات دیگر

 

تجارب بالینی و تحقیقات نشان داده است که بیماران در حال بهبودی دچار اختلالاتی مثل افسردگی، اضطراب، استرس و وسواس و حتی اختلالات شخصیت نیز هستند. لذا برای درمان این اختلالات می‌توانید از یک روان‌شناس بالینی استفاده کنید، در ضمن شاید تا به حال متوجه شده‌اید که خانواده سیستم پیچیده‌ای است و زندگی یک مهارت است. بنابراین می‌توانید برای یادگیری مهارت‌های زندگی و داشتن یک خانواده متعادل و متعالی یا حل مشکلات و تعارضات زناشویی و خانوادگی به زوج درمانگران و خانواده درمانگران مراجعه نمایید.

سیستم خانوادگی و سبک زندگی افراد باید مورد بررسی قرار گیرد و به تناسب خانواده فرد و ویژگی‌های شخصیتی افراد تغییرات لازم در سبک زندگی آن‌ها داده شود و این هدفی است که توسط خانواده و به کمک متخصصان بالینی صورت می‌گیرد.

گاهی اعضای دیگر خانواده نیز دچار افسردگی یا اضطراب شده‌اند لذا لازم است ابتدا این افراد نیز به وسیله روان شناسان بالینی تحت معاینه قرار گیرند بعد به بیماران کمک نمایند. اگر می‌خواهید خانواده‌ای سالم داشته باشید باید تک‌تک افراد آن خانواده ابتدا از سلامت روانی کافی برخوردار باشند. خانواده‌ها می‌توانند به جلسات نارانان مراجعه نمایند و از خدمات این گروه‌ها استفاده نمایند.

در ضمن بیماران خود را نیز به گروه‌های خودیاری NA هدایت کنید، در این گروه‌ها افرادی حضور دارند که همدرد آن‌ها هستند و فریاد من درد مشترکم را برایشان سر می‌دهند و به یاری آن‌ها می‌شتابند.

 
 مطلب مرتبط: ارتباط افسردگی و بیماری اعتیاد
 

چند نکته کوچک اما مفید

 

  1. داروها را طبق نظر پزشک مصرف کنید و به تجویز پزشک اعتماد کنید.
  2. در شروع درمان تمام مسائل جسمی و پزشکی خود را با پزشک مطرح کنید و چنانچه بیمار دچار عوارض جسمی شد او را به گروه‌های آموزشی نیز هدایت کنید.
  3. از نصیحت کردن بپرهیزید.
  4. به بیمار کمک کنید تا سبک زندگیش را تغییر دهد. از تفریح، سرگرمی و ورزش ساده به شرطی که باعث خستگی وی نشود و او را دچار مشکل نسازد استفاده کنید.
  5. یک حساب بانکی به نام خود مراجع افتتاح کنید و به او بگویید هر ماه نیمی از آن چه که تاکنون برای مصرف مواد اعتیادآور هزینه می‌کرده است را پس‌انداز کند.
  6. برای درمان مسائل جنسی بهتر است به یک روان‌پزشک و روان‌شناس بالینی مراجعه کنید.

یادمان باشد که انسان اشرف مخلوقات است و بی‌نهایت توانایی دارد، فقط کافی است استعدادها و توانایی‌ها را شکوفا نماییم. به خدا توکل کنید و با صبر و حوصله گام‌های درمانی را پر قدرت بردارید. ما هم در کمپ خصوصی ترک اعتیاد فرمانیه با بهره گیری از کادر درمانی متخصص در کنار شما  هستیم و گام به گام شما را تا بهبودی کامل و حتی پس از آن هدایت می‌کنیم.

شاد شاد شاد باشید.

 

کمپ ترک اعتیاد فرمانیه

تلفن: 02122290484 - 02122295499

همراه: 09106886964